Kalit so‘zlar:
davlat qarzi fiskal barqarorlik valyuta tarkibi asl gunoh fiskal makon Domar modeli Monte-Karlo prognozi fiskal chegara dollarlashuv darajasini pasaytirish O‘zbekistonAnnotasiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston davlat qarzining barqarorligi nafaqat hajmi, balki tarkibi – xususan, valyuta tarkibi – nuqtayi nazaridan baholanadi. Qarz/YaIM nisbati nisbatan past (31,9 foiz) bo'lishiga qaramay, davlat qarzining 87,8 foizi chet el valyutasida shakllangani mamlakat uchun jiddiy tarkibiy zaiflikni yuzaga keltiradi; iqtisodiy adabiyotda bu holat «asl gunoh» (original sin) hodisasi sifatida talqin qilinadi. Tadqiqotda klassik Domar qarz dinamikasi modeli ichki va tashqi qarz bo'yicha alohida foiz stavkalari hamda valyuta qayta baholash kanali bilan kengaytirilib, bazaviy, optimistik va keskinlashgan ssenariylar, 20 000 ta ssenariyli Monte-Karlo stoxastik prognozi hamda Ghosh va hammualliflari metodologiyasi asosida xavfsiz qarz chegarasi baholandi. Hisob-kitoblar Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Markaziy bank va byudjet qonunlarining 2019–2025-yillardagi rasmiy ma'lumotlariga asoslangan. Asosiy topilma: chet el valyutasidagi qarz ulushi 87,8 foiz bo‘lganda kuchli devalvatsiya xavfsiz qarz chegarasini 33,4 foizgacha – amaldagi darajaga deyarli tenglashtiradi, ulush 50 foizgacha pasaytirilsa, chegara 100 foizdan yuqoriga kengayadi. Demak, asosiy fiskal xatar qarz hajmida emas, uning valyuta tarkibida mujassam. Maqolada milliy valyutadagi qarz ulushini oshirish va ichki obligatsiyalar bozorini chuqurlashtirish bo'yicha miqdoriy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Yuklashlar
Qanday qilib iqtibos keltirish kerak
Bibliografik manbalar
1. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2026). Davlat qarzi to‘g‘risida ma’lumot (imv.uz).
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (2026). To‘lov balansi, xalqaro investitsiyaviy mavqei va tashqi qarzi: 2025-yil hisoboti. Toshkent.
3. O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 29-apreldagi «Davlat qarzi to‘g‘risida»gi, O‘RQ-836-son Qonuni.
4. International Monetary Fund (2025). Republic of Uzbekistan: Staff Report for the Article IV Consultation. IMF Country Report. Washington, D.C.
5. S&P Global Ratings (2025). Uzbekistan Upgraded to 'BB'; Outlook Stable. November 21, 2025.
6. Fitch Ratings (2025). Fitch Upgrades Uzbekistan to 'BB'; Outlook Stable.
7. Moody's Ratings (2026). Moody's Upgrades Uzbekistan's Ratings to Ba2; Outlook Stable. June 2026
8. Eichengreen, B., Hausmann, R. (1999). Exchange Rates and Financial Fragility. NBER Working Paper No. 7418.
9. Eichengreen, B., Hausmann, R., Panizza, U. (2005). The Pain of Original Sin. In: Other People's Money. University of Chicago Press..
10. bne IntelliNews (2026). Uzbekistan Government Bond Issuance Doubles from 2023 to 2025. April 2026.
11. Malikov, T. S., Vahobov, D. R. (2012). Moliya: chizmalarda. – Toshkent: «Iqtisod-Moliya». 2010, -660 b.
12. Jo‘raqobilova, S. G‘., Shukurov, A. O., Umarov, M. (2022). Davlat krediti va davlat qarzini samarali boshqarish // CyberLeninka.
13. Davlatyarov, S. A. (2023). Davlat qarzini boshqarish masalalari // CyberLeninka.
14. Domar, E. D. (1944). The "Burden of the Debt" and the National Income. American Economic Review, 34(4), 798–827.
15. International Monetary Fund (2022). Staff Guidance Note on the Sovereign Risk and Debt Sustainability Framework for Market Access Countries. Washington, D.C.: IMF.
16. International Monetary Fund, World Bank (2018). Guidance Note on the Bank-Fund Debt Sustainability Framework for Low Income Countries. Washington, D.C.
17. Reinhart, C. M., Rogoff, K. S. (2010). Growth in a Time of Debt. American Economic Review: Papers & Proceedings, 100(2), 573–578.
18. Herndon, T., Ash, M., Pollin, R. (2014). Does High Public Debt Consistently Stifle Economic Growth? Cambridge Journal of Economics, 38(2), 257–279.
19. Ostry, J. D., Ghosh, A. R., Espinoza, R. (2015). When Should Public Debt Be Reduced? IMF Staff Discussion Note SDN/15/10.
20. Blanchard, O. (2019). Public Debt and Low Interest Rates. American Economic Review, 109(4), 1197–1229.
21. Reinhart, C. M., Rogoff, K. S., Savastano, M. A. (2003). Debt Intolerance. Brookings Papers on Economic Activity, 2003(1), 1–74.
22. Eichengreen, B., Hausmann, R., Panizza, U. (2023). Yet It Endures: The Persistence of Original Sin. Open Economies Review, 34, 1–42.
23. Krugman, P. (1999). Balance Sheets, the Transfer Problem, and Financial Crises. International Tax and Public Finance, 6, 459–472.
24. Céspedes, L. F., Chang, R., Velasco, A. (2004). Balance Sheets and Exchange Rate Policy. American Economic Review, 94(4), 1183–1193.
25. Calvo, G. A., Reinhart, C. M. (2002). Fear of Floating. Quarterly Journal of Economics, 117(2), 379–408.
26. Bordo, M. D., Meissner, C. M. (2006). The Role of Foreign Currency Debt in Financial Crises. Journal of Banking & Finance, 30(12), 3299–3329.
27. Carstens, A., Shin, H. S. (2019). Emerging Markets Aren't Out of the Woods Yet. Foreign Affairs, March 15.
28. Hofmann, B., Patel, N., Wu, S. P. C. (2022). Original Sin Redux: A Model-Based Evaluation. BIS Working Papers No. 1004.
29. Bertaut, C., Bruno, V., Shin, H. S. (2023). Original Sin Redux: Role of Duration Risk. BIS Working Papers No. 1109.
30. Onen, M., Shin, H. S., von Peter, G. (2023). Overcoming Original Sin: Insights from a New Dataset. BIS Working Papers No. 1075.
31. Bohn, H. (1998). The Behavior of U.S. Public Debt and Deficits. Quarterly Journal of Economics, 113(3), 949–963.
32. Ghosh, A. R., Kim, J. I., Mendoza, E. G., Ostry, J. D., Qureshi, M. S. (2013). Fiscal Fatigue, Fiscal Space and Debt Sustainability in Advanced Economies. The Economic Journal, 123(566), F4–F30.
33. Eberhardt, M., Presbitero, A. F. (2015). Public Debt and Growth: Heterogeneity and Non-linearity. Journal of International Economics, 97(1), 45–58.
34. Ize, A., Levy Yeyati, E. (2003). Financial Dollarization. Journal of International Economics, 59(2), 323–347.
35. Levy Yeyati, E. (2006). Financial Dollarization: Evaluating the Consequences. Economic Policy, 21(45), 62–118.
36. Vahobov, A. V., Malikov, T. S. (2011). Moliya: darslik. – Toshkent: «Noshir».
37. Срожиддинова, З. Х. (2010). Бюджетная система Республики Узбекистан: учебник. – Ташкент: infoCOM.UZ / ПРООН.
38. Срожиддинова, З. Х. (2023). Система государственных финансов // Финансовый журнал, 15(3), 122–132.
39. Pardayev, U. (2018). Davlat byudjetini prognozlashtirish uslubiyotini takomillashtirish: PhD dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent.
40. Abdullayev Z. A. (2023). Davlat qarzlarini boshqarish. Darslik. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi universiteti.
41. O‘zbekiston Respublikasining 1996-yil 29-avgustdagi «Xorijdan mablag‘ jalb qilish to‘g‘risida»gi 263-I-son Qonuni.
42. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 28-noyabrdagi 534-son va 2004-yil 8-yanvardagi 7-son qarorlari.
43. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 21-sentyabrdagi 573-son qarori.
44. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 14-dekabrdagi 1016-son qarori.
45. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 24-dekabrdagi O‘RQ-1011-son Qonuni («2025-yil byudjeti»).
46. O‘zbekiston Respublikasining «2026-yil davlat byudjeti to‘g‘risida»gi Qonuni (2025-yil dekabr).
47. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2026). 2025-yil konsolidatsiyalashgan byudjet ijrosi bo‘yicha dastlabki yakunlar.
48. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi (2026). 2025-yil YaIM bo‘yicha dastlabki ma’lumotlar.
49. International Monetary Fund (2026). World Economic Outlook Update. Washington, D.C.: IMF, January 2026.
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 Umidjon Pardayev

Ushbu ish Creative Commons litsenziyalari «Attribution» («Mualliflik huquqi») 4.0 Butun dunyo bo'ylab.